ربایش مادورو

روزنامه سازندگی/ متن پیش رو در سازندگی منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

آمریکا طی یک حمله نظامی، رئیس‌جمهور ونزوئلا را ربود!
 
بامداد شنبه، ۱۳ دی‌ماه، جهان درحالی ‌که آغاز سال نو میلادی ۲۰۲۶ را جشن می‌گرفت، شاهد یکی از شگفت‌آورترین رخدادهای تاریخ معاصر آمریکای لاتین بود. «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور ایالات متحده، روز شنبه با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» مدعی شد: «ایالات متحده آمریکا با موفقیت حمله‌ای گسترده را علیه ونزوئلا و رهبر آن، رئیس‌جمهور نیکولاس مادورو انجام داده است». ترامپ در ادامه نوشت: «مادورو به همراه همسرش دستگیر و از کشور (ونزوئلا) خارج شده است». رئیس‌جمهور آمریکا همچنین اظهار کرد که این عملیات با همکاری «نهادهای مجری قانون ایالات متحده» انجام شده است. اشاره ترامپ به تجاوز نظامی آمریکا به خاک ونزوئلا در بامداد شنبه بود که طبق گزارش‌ها فورتِ تیونا: پایگاه نظامی در کاراکاس، لا کارلوتا: پایگاه هوایی در کاراکاس، ال وولکان: تأسیسات مخابراتی و بندر لا گوایرا: بندر اصلی ونزوئلا هدف حمله نظامی قرار گرفت. ترامپ همچنین در مصاحبه با شبکه فاکس نیوز گفت: این عملیات قرار بود چهار روز زودتر انجام شود اما به دلیل نامناسب بودن شرایط جوی به تعویق افتاده بود. مادورو در زمان بازداشت در «یک حصار و دژ مستحکم» قرار داشت اما نیروهای آمریکایی برای مواجهه با چنین شرایطی کاملاً آماده بودند. ترامپ همچنین خبر داد که نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا به یک کشتی منتقل شده‌ و قرار است به نیویورک انتقال داده‌شود. او گفت که آمریکا در حال تصمیم‌گیری برای رهبری آینده ونزوئلاست.

در پی این حمله جمهوری بولیواری ونزوئلا با شدیدترین لحن، تجاوز نظامی ایالات متحده آمریکا علیه خاک و جمعیت ونزوئلایی در مناطق غیرنظامی و نظامی را محکوم کرد. در بیانیه دولت ونزوئلا آمده است: این اقدام، نقض آشکار منشور سازمان ملل متحد، به‌ویژه مواد ۱ و ۲ آن است که احترام به حاکمیت، برابری حقوقی کشورها و ممنوعیت استفاده از زور را مقدس می‌شمارد. وزیر دفاع ونزوئلا بعد از آنکه ترامپ مدعی شد، نیکلاس مادورو توسط نظامیان آمریکایی ربوده شده، اعلام کرد که مردم متحد هستند و برای جلوگیری از این تجاوز مقاومت خواهند کرد. وی در ادامه افزود: ما مذاکره نخواهیم کرد، ما امتیاز نخواهیم داد و در نهایت پیروز خواهیم شد.

ریشه تنش‌ها
وخامت روابط واشنگتن و کاراکاس به دودهه پیش بازمی‌گردد، زمانی ‌که با روی کار آمدن «هوگو چاوز» در سال ۱۹۹۹ این تقابل تشدید شد. دولت آمریکا از سوی کاراکاس به حمایت یا دست‌کم رضایت نسبت به کودتای سال ۲۰۰۲ متهم شد، امری که به شکاف سیاسی میان دو کشور دامن زد. در مقابل، مقامات آمریکایی با طرح ادعاهایی درباره نقض حقوق بشر و عقب‌گرد دموکراتیک، مجموعه‌ای از تحریم‌ها را علیه ونزوئلا در دوره‌های مختلف اعمال کردند. با اجرای مرحله تازه‌ای از آنچه واشنگتن «عملیات علیه مواد مخدر در حوزه کارائیب» می‌نامد، تنش‌ها بیشتر شد. از سال ۲۰۲۰ حضور ناوها و پروازهای شناسایی آمریکا در منطقه افزایش یافته و واشنگتن این حضور را با ادعای مقابله با جریان مواد‌مخدر منتسب به ونزوئلا توجیه می‌کند. انتخابات سال گذشته ریاست جمهوری نیز به عاملی تبدیل شد تا ایالات متحده پیروزی مادورو در آن را برنتابد. اما نقطه عطف تقابل میان آمریکا و ونزوئلا از حدود اواسط سال ۲۰۲۵ بود که شدت بیشتری گرفت و با اعزام انبوهی از ناوها و جنگنده‌ها به‌منظور محاصره ونزوئلا به اوج خود رسید.
ترامپ پیش‌تر خبر از محاصره دریایی و هوایی ونزوئلا داد و در ادامه از احتمال عملیات زمینی خبر داد. ایالات متحده همچنین جایزه‌ای ۵۰ میلیون دلاری برای دستگیری نیکلاس مادورو تعیین کرد. در ماه نوامبر بود که آمریکا با حملات هوایی مستقیم به قایق‌های ماهیگیری و قاچاقچیان در سواحل ونزوئلا و استقرار بیش از ۱۰ هزار نیروی دریایی و هوایی در دریای کارائیب عملاً خط قرمزهای دیپلماتیک را نادیده گرفت. در این حملات بیش از ۸۰ غیرنظامی کشته شدند. همچنین اعلام شد که آمریکا در مراحل نهایی بررسی گزینه‌های نظامی خود قرار دارد. آمریکا حتی عملیات مبارزه با کارتل‌های مواد‌مخدر را به خشکی نیز گسترش داد.
در اواخر نوامبر ۲۰۲۵ دونالد ترامپ در یک تماس تلفنی مستقیم با نیکلاس مادورو به او اتمام حجت داد تا فوراً از قدرت کناره‌گیری کند. بر‌اساس گزارش‌ها، ترامپ در این مکالمه پیامی صریح به مادورو ارسال کرد: «می‌توانی خودت و نزدیکانت را نجات دهی اما باید فوراً کشور را ترک کنی». این پیشنهاد خروج امن برای مادورو، همسر و پسرش در ازای کناره‌گیری فوری از قدرت بود. نیکلاس مادورو در مقابل این اتمام حجت، مجموعه‌ای از درخواست‌های متقابل را مطرح کرد که با مخالفت ترامپ مواجه شد. این درخواست‌ها براساس گزارش‌های منتشر شده درخواست عفو کامل قضایی برای خود و اعضای خانواده‌اش، از‌جمله لغو کلیه تحریم‌های آمریکا و پایان یافتن پرونده‌اش در دادگاه کیفری بین‌المللی. درخواست محافظت از ۲۰۰ میلیون دلار دارایی شخصی‌اش. لغو تحریم‌های بیش از ۱۰۰ مقام دولتی ونزوئلا که به نقض حقوق بشر، قاچاق مواد مخدر و فساد متهم بودند. واگذاری ریاست دولت موقت به «دلسی رودریگز»، معاون رئیس‌جمهور، تا زمان برگزاری انتخابات جدید. واگذاری کنترل سیاسی و در عین حال حفظ کنترل بر نیروهای مسلح بود.
مادورو حتی به فاصله یک روز به تجاوز نظامی آمریکا به خاک ونزوئلا پیشنهاد گفت‌وگو داد. رئیس‌جمهور ونزوئلا، گفت که آماده مذاکره با آمریکا در مورد قاچاق مواد‌مخدر، نفت و مسئله مهاجرت است و این گفت‌وگو می‌تواند در «هر مکان و زمانی» که آمریکا بخواهد انجام شود. اما این پیشنهاد با استقبال واشنگتن مواجه نشد و دولت ترامپ عملیات نظامی و ربایش رئیس‌جمهور ونزوئلا را در دستور کار قرار داد.

واکنش‌های جهانی
اقدام آمریکا در ربایش نیکلاس مادورو با واکنش‌های جهانی همراه بوده است. وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران طی بیانیه‌ای اعلام کرد که «حمله نظامی آمریکا به ونزوئلا و نقض فاحش حاکمیت ملی و تمامیت سرزمینی این کشور را به‌شدت محکوم می‌کند». ایران تأکید کرده که «تجاوز نظامی آمریکا علیه یک دولت مستقل عضو سازمان ملل متحد، نقض فاحش صلح و امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی است که پیامدهای آن متوجه کل نظام بین‌الملل بوده و نظام مبتنی بر منشور سازمان ملل را بیش از پیش در معرض فرسایش و تخریب قرار خواهد داد». وزارت خارجه روسیه نیز «تجاوز مسلحانه آمریکا علیه ونزوئلا» را محکوم کرد و هرگونه «بهانه‌ای» که برای توجیه چنین اقداماتی ارائه می‌شود را غیرقابل قبول خواند. کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در واکنش به حمله آمریکا به ونزوئلا گفت: ما با وزیر روبیو و سفیرمان در کاراکاس صحبت کردیم و از نزدیک اوضاع را زیر نظر داریم. ما بارها تأکید کرده‌ایم که مادورو فاقد مشروعیت است. این اتحادیه بارها از انتقال مسالمت‌آمیز قدرت حمایت کرده است.  نخست‌وزیر انگلیس با بیان این ادعا که لندن نقشی در حمله ایالات متحده به ونزوئلا نداشته است بر لزوم رعایت حقوق بین‌الملل تأکید کرد. کی‌یر استارمر افزود: «می‌خواهم با رئیس‌جمهور صحبت کنم؛ می‌خواهم با متحدان صحبت کنم». وزارت خارجه آلمان نیز بیان کرد: ما اوضاع در ونزوئلا را با نگرانی شدید دنبال می‌کنیم. تیم ویژه بحران برای بررسی اوضاع نشستی برگزار خواهد کرد. میگل دایاز کانل، رئیس‌جمهوری کوبا در بیانیه‌ای، حمله آمریکا به ونزوئلا را جنایتکارانه خواند و آن را به‌ شدت محکوم کرد. وی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: کوبا این حمله جنایتکارانه آمریکا علیه ونزوئلا را محکوم کرده و فوراً خواستار واکنش جامعه بین‌المللی است. منطقه صلح ما به‌طور بی‌رحمانه‌ای مورد تعرض قرار گرفته است. گوستاوو پترو، رئیس‌جمهور کلمبیا نیز گفت: با نگرانی شدید گزارش‌های مربوط به انفجارها و تحرکات هوایی غیرمعمول در ساعات اخیر در ونزوئلا را رصد می‌کنیم. وی افزود: بر منشور سازمان ملل و احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی کشورها تأکید داریم. با هر اقدام نظامی یک‌جانبه که به بغرنج شدن اوضاع منجر می‌شود یا جان غیرنظامیان را در معرض خطر قرار می‌دهد به‌شدت مخالفیم. گروه های مقاومت از جمله انصارالله، حزب‌الله لبنان، جهاد اسلامی و حماس نیز تجاوز آمریکا به ونزوئلا را محکوم کردند.

عملیات یا معامله؟
ماجرای پایان کار نیکلاس مادورو با دو روایت کاملاً متفاوت و متضاد همراه است: یکی، روایت یک عملیات نظامی برق‌آسا و غافلگیرکننده توسط نیروهای ویژه آمریکا و دیگری، سناریوی یک توافق پشت پرده و خروج مذاکره‌ شده. شواهد موجود تصویری پیچیده و مبهم از این رویداد ارائه می‌دهند که بررسی هر دو دیدگاه را ضروری می‌کند. با توجه به شواهد موجود، هیچ‌کدام از دو سناریو را نمی‌توان به‌طور کامل رد یا تأیید کرد. محتمل‌ترین تحلیل، ترکیبی از هر دو گزینه است: به‌نظر می‌رسد دولت ترامپ با افزایش فشارهای نظامی بی‌سابقه (استقرار ناوگان در کارائیب، حملات محدود و بستن حریم هوایی) و همزمان باز گذاشتن کانال‌های مذاکره به دنبال تسلیم کردن مادورو بوده است. اتمام حجت ترامپ برای خروج فوری مادورو و رد پیشنهاد ۱۸ ماهه او، نشان‌دهنده شکست مذاکرات در رسیدن به یک توافق کامل بود. در چنین شرایطی عملیات نظامی نهایی می‌تواند به‌عنوان ابزار اجرایی برای به نتیجه رساندن فشارهای چندماهه و یا واکنشی به شکست کامل مذاکرات تلقی شود. ممکن است یک «توافق حداقلی» برای تسلیم بدون خونریزی در ازای تضمین‌هایی نامشخص صورت گرفته باشد و عملیات نظامی تنها پوششی برای حفظ ظاهر و نمایش قدرت آمریکا بوده است.
در نهایت، روایت رسمی آمریکا بر «بازداشت نظامی» تأکید دارد، اما شواهد مربوط به مذاکرات پشت پرده و پیچیدگی‌های لجستیکی عملیات نظامی، فرضیه «تسلیم توافق‌شده» تحت فشار شدید نظامی را بسیار محتمل می‌کند. حقیقت ماجرا احتمالاً در جایی میان یک عملیات نظامی قاطع و یک معامله سیاسی پنهان قرار دارد.

ابوالفضل خدایی