راز پشت آهنگ‌های سمج | چرا گاهی یک آهنگ‌ در ذهن ما گیر می‌کند؟

همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: پژوهش‌های علمی نشان می‌دهد این تجربه نه‌تنها عجیب نیست، بلکه بسیار رایج است. یک مطالعه در فنلاند نشان داده بیش از ۹۰ درصد افراد دست‌کم هفته‌ای یک‌بار دچار پدیده کرم گوش (Earworm)می‌شوند و حتی حدود ۶۰ درصد افراد این تجربه را به‌صورت روزانه دارند. افرادی که بیشتر موسیقی گوش می‌دهند، بیشتر هم گرفتار این ملودی‌های سمج می‌شوند. اما چه چیزی یک آهنگ را به کرم گوش تبدیل می‌کند؟

به گزارش ساینس‌آلرت، مطالعات نشان می‌دهد گوش دادن مکرر یک آهنگ یا شنیدن یک آهنگ تازه، احتمال ماندگار شدن آن در ذهن را افزایش می‌دهد. در یک تحقیق آزمایشی در سال ۲۰۱۵، شرکت‌کنندگان آهنگی ناآشنا را دو یا شش بار شنیدند. نتایج نشان داد افرادی که آهنگ را شش بار شنیده بودند، به‌مراتب بیشتر دچار کرم گوش شدند، به‌ویژه در روز بعد از شنیدن آهنگ.

در مغز ما چه می‌گذرد؟

تصویربرداری‌های مغزی نشان می‌دهد وقتی یک آهنگ در ذهنمان تکرار می‌شود، بخش‌هایی از مغز فعال می‌شوند که هنگام گوش دادن واقعی به موسیقی هم فعال هستند. با این تفاوت که در کرم گوش، نقش «قشر ارتباطی شنوایی» پررنگ‌تر است؛ بخشی که مسئول پردازش پیچیده‌تر موسیقی و تخیل شنیداری است. حتی افرادی با «آموزیا» (ناتوانی مادرزادی در درک دقیق موسیقی) هم کرم گوش را تجربه می‌کنند، هرچند با فراوانی کمتر.

کرم گوش و حافظه کاری

پژوهشگران استرالیایی نشان داده‌اند کرم گوش وارد حافظه کاری ما می‌شود؛ همان بخشی از ذهن که برای محاسبه ذهنی یا نگه‌داشتن اطلاعات کوتاه‌مدت استفاده می‌کنیم. به همین دلیل، وقتی آهنگی در ذهنمان گیر می‌کند، دقت ما در انجام کارهای ذهنی کاهش می‌یابد. هرچه آهنگ آشناتر باشد، این اختلال هم شدیدتر است.

برای افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری_عملی (OCD)، کرم گوش می‌تواند شکل دیگری از افکار مزاحم باشد. با این حال، پژوهش‌ها هنوز قطعی نیستند که این افراد بیشتر از دیگران دچار کرم گوش می‌شوند یا فقط حساسیت و توجه بیشتری به آن دارند. متخصصان توصیه می‌کنند درمان این مشکل در چارچوب درمان‌های کلی OCD، مانند «مواجهه و جلوگیری از پاسخ»، انجام شود.

بیشتر بخوانید:

• رابطه پنهان پلک زدن و تمرکز ذهنی | چرا گاهی کمتر پلک می‌زنیم؟
• ساعت‌های پنهان مغز | چرا برخی خاطرات هرگز پاک نمی‌شوند؟
• نتایج یک مطالعه‌ تازه | ناسزا گفتن باعث می‌شود ما عملکرد بهتری داشته باشیم!

چطور از شر آهنگ سمج خلاص شویم؟

با وجود آزاردهنده بودن پدیده کرم گوش، تحقیقات نشان می‌دهد اغلب آنها تجربه‌ای نسبتا خوشایند هستند. برخی پژوهشگران آلمانی حتی معتقدند کرم گوش به نوعی علامت محرومیت از موسیقی (Music deprivation withdrawal) است؛ یعنی وقتی مغز می‌خواهد موسیقی بشنود اما امکانش نیست، خودش آن را بازتولید می‌کند. اما با این حال، ما گاهی باید برای تمرکز بر کارهایمان از شر این آهنگ‌های مزاحم خلاص شویم.

برخی پژوهش‌ها نشان داده که آدامس جویدن می‌تواند مؤثر باشد. دلیل آن هم این است که کرم گوش از «صدای درونی» ما استفاده می‌کند و درگیر کردن عضلات گلو با جویدن، این چرخه را مختل می‌کند.

گوش دادن به موسیقی‌های دیگر هم می‌تواند موقتا کمک کند، هرچند ممکن است فقط آهنگ جدیدی را جایگزین قبلی کند. اما گوش دادن به همان آهنگ را مطلقا امتحان نکنید، چون تحقیقات نشان داده که برخلاف تصور رایج، گوش دادن کامل به همان آهنگ معمولا مشکل را بدتر می‌کند.